Çocuk ve Ergenlerde Psikosomatik Belirtiler Nelerdir?

İçindekiler14 bölüm

Psikosomatik Hastalıkların Belirtileri Nelerdir?
En Sık Görülen Bedensel Şikayetler Nelerdir?
Duygusal Belirtiler Nelerdir?
Davranışsal Belirtiler Nelerdir?
Bilişsel Belirtiler Nelerdir?
Günlük Yaşama Yansıyan Diğer İşaretler Nelerdir?
Belirtiler Hangi Yaşlarda Görülür?
Aileler Bu Belirtileri Nasıl Fark Edebilir?
Ne Zaman Bir Uzmana Başvurulmalıdır?

Çocuk ve ergenlerde duygusal zorlanmalar, kaygılar veya ifade edilemeyen içsel çatışmalar zamanla beden diline dökülerek fiziksel şikayetler halinde dışa vurabilir. Tıbbi tahlil ve muayenelerde organik bir sebep bulunamadığı halde çocuğun yaşadığı bu somut bedensel şikayetler, psikosomatik hastalıkların belirtileri olarak değerlendirilir. Bu belirtiler çocuğun uydurması veya rol yapması değil, fizyolojik olarak hissettiği gerçek ağrılardır.

Psikosomatik Hastalıkların Belirtileri Nelerdir?

Çocuklarda ve ergenlerde psikosomatik hastalıkların belirtileri; kronik karın ağrısı, tekrarlayan baş ağrısı, bulantı, kusma, kas ağrıları, nefes darlığı ve geçmeyen yorgunluk şeklinde ortaya çıkar. Bu belirtiler genellikle stres verici olayların öncesinde veya esnasında (örneğin, okul öncesinde veya sınav/okul dönemlerinde) belirgin şekilde tırmanış gösterir.

Belirtilerin temel özelliği, tıbbi testlerde herhangi bir sorun saptanmamasına rağmen çocuğun günlük yaşamını kısıtlayacak derecede şiddetli olmasıdır.

En Sık Görülen Bedensel Şikayetler Nelerdir?

Psikosomatik belirtiler çok çeşitli şekillerde ortaya çıkabilir ve çocuğun vücudundaki farklı organ sistemlerini etkileyebilir. Sık görülen bedensel şikayetlere bakacak olursak;

Sindirim Sistemi Belirtileri (En Sık Görülen)

Fonksiyonel Karın Ağrısı: Özellikle göbek çevresinde kramplar şeklinde hissedilen, stres anında artan ağrılar.
Bulantı ve Kusma: Kaygılı anlarda aniden gelişen mide bulantısı ve kusma nöbetleri.
Bağırsak Düzensizlikleri: Stres dönemlerinde belirginleşen ani kabızlık, ishal veya gaz krampları.

Sinir Sistemi Belirtileri

Gerilim Tipi Baş Ağrısı: Başın etrafında sıkışma veya ağırlık hissi şeklinde gün boyu süren ağrılar.
Baş Dönmesi ve Uyuşma: Stres anında gözlenen dönemsel baş dönmeleri, ellerde veya ayaklarda uyuşma, karıncalanma hissi ya da geçici his kaybı.
Güçsüzlük ve Felç Benzeri Tablo: Kol ya da bacaklarda güçsüzlük, yürüyememe, parapleji benzeri kas güçsüzlüğü.
Hareket ve Denge Bozuklukları: Yürüme ve denge güçlüğü, istemsiz titreme ya da kasılmalar.
Nöbetler ve Bayılma: Epilepsiye benzeyen ancak epilepsi olmayan nöbetler, bayılma (senkop) ya da bayılacak gibi olma.
Duyu Kayıpları: Uyuşma ve his kaybı, görme kaybı ya da bulanık görme, işitme kaybı.
Ses ve Yutma Güçlükleri: Ses kısılması ya da konuşamama, yutkunma güçlüğü veya boğazda düğümlenme hissi.

Bu belirtilerin bir kısmı sinir sistemi hastalıklarına benzeyebilir. Bunlar da gerçektir ve istemsizdir; çocuk onları bilerek oluşturmaz.

Kas ve İskelet Sistemi Belirtileri

Bacak ve Eklem Ağrıları: Tıbbi bir romatizma veya büyüme ağrısı olmaksızın kronik bacak ve kol ağrıları.
Omuz ve Boyun Gerginliği: Kaygıya bağlı sürekli kas kasılmaları ve sırt ağrıları.

Solunum ve Dolaşım Sistemi Belirtileri

Göğüste Sıkışma ve Çarpıntı: Heyecan veya korku anında kalbin çok hızlı çarpması ve göğüste baskı hissi.
Derin Nefes Alma İhtiyacı (Sık Nefes): Akciğer sorunu olmaksızın nefesin yetmediği hissiyle sık sık derin nefes alma.

Cilt Reaksiyonları

Deride Döküntüler: Stres anında artan kaşıntı, döküntü ve egzama alevlenmeleri.
Saç / kıl dökülmeleri: Saçlarda belirli bölgelerde ya da tümünde dökülmeler.

Duygusal Belirtiler Nelerdir?

Psikosomatik şikayetleri olan çocuklarda bedensel ağrılara eşlik eden duygusal işaretler mevcuttur:

İfade Edilemeyen Kaygı ve Huzursuzluk: Çocuğun hissettiği korkuyu söze dökemeyip bedenine yansıtması.
Aşırı Mükemmeliyetçilik ve Hata Yapma Korkusu: Yüksek beklentiler karşısında yaşanan yoğun içsel baskı.
Ayrılık Kaygısı: Ebeveynden ayrılma anlarında (okul, kreş, yatma saati) aniden başlayan bedensel rahatsızlıklar.
Söze Dökülemeyen Aile Kaynaklı Huzursuzluk: Aile içi gerginlik, ebeveynin stresi ya da çocuktan saklanan bir olay karşısında hissedilen ama anlatılamayan tedirginlik.

Davranışsal Belirtiler Nelerdir?

Stres Yaratan Ortama Girmeyi Reddetme: Ağrı gerekçesiyle sık sık okuldan ebeveynin aranması ve eve dönme isteği; denemelere girememe ya da spor derslerine katılmama gibi.
Hastalık Sebebiyle Sosyal Etkinliklerden Kaçınma: Ağrı olacağı korkusuyla arkadaş toplantılarına veya spora katılmama.
Sürekli Bedensel Onay Alma: “Karnım yine ağrıyacak mı?”, “Hastaneye gidecek miyiz?” sorularını sık sorma.

Bilişsel Belirtiler Nelerdir?

Zihnin Sürekli Beden Duyumlarına Odaklanması: Çocuğun bedendeki en küçük bir krampı veya sıcaklık değişimini felaketleştirmesi.
Ağrı Nedeniyle Ders Odağının Dağılması: Sınıfta veya ödev başında ağrıya odaklanıldığı için ders başarısının düşmesi.

Günlük Yaşama Yansıyan Diğer İşaretler Nelerdir?

Sık Doktor Başvurusu: Çocuk doktorlarına ve acil servislere sık başvurulması, ancak yapılan tetkiklerde yakınmaları açıklayan bir sorun saptanamaması.
Uyku Bozuklukları ve Yorgunluk: Ağrı korkusu nedeniyle uykuya dalamama ve sabah yorgun uyanma.

Belirtiler Hangi Yaşlarda Görülür?

Psikosomatik belirtiler belirli bir yaşa özgü değildir; okul öncesi dönemden ergenliğe kadar her yaşta ve yukarıda sayılan biçimlerin herhangi birinde görülebilir. Küçük çocuklar duygularını kelimelerle anlatmakta daha çok zorlandığı için sıkıntılarını çoğu zaman yalnızca “karnım ağrıyor” diye ifade edebilir.

Belirtileri tetikleyen durumlar da yaşa göre değil, çocuğun yaşamındaki zorlanmalara göre değişir: aile içi gerginlikler, ebeveynlerin yaşadığı stres, çocuktan saklanan olaylar, kayıplar, taşınma gibi büyük değişiklikler, okul ve arkadaşlık sorunları bunlardan yalnızca birkaçıdır.

Aileler Bu Belirtileri Nasıl Fark Edebilir?

Ebeveynlerin dikkat etmesi gereken temel işaret: Ağrıların genellikle tatil günlerinde veya çocuğun sevdiği bir etkinlik esnasında kaybolup, okul ve stres günlerinde aniden ortaya çıkmasıdır. Bu durum numara değil, beynin kaygıya verdiği bedensel tepkidir.

Ne Zaman Bir Uzmana Başvurulmalıdır?

Çocuk doktoru tarafından fiziki muayene ve tahliller yapıldıktan sonra organik bir hastalık bulunamadığı halde ağrılar devam ediyorsa çocuk ve ergen psikiyatristi değerlendirmesi önerilir.

Sık Sorulan Sorular

Çocuklarda en sık görülen psikosomatik belirti hangisidir?

En sık görülen psikosomatik belirtiler fonksiyonel karın ağrısı, baş ağrısı, bulantı ve mide kramplarıdır.

Psikosomatik ağrı tatilde neden geçer?

Tatilde okul ve akademik stresörler ortadan kalktığı için beynin kaygı seviyesi düşer ve bedensel ağrılar azalır.

Çocuğum bir kazanç sağlamak için rol mü yapıyor?

Hayır. Psikosomatik ağrılar yalan veya numara değildir; stresin etkisiyle çocuğun gerçekten hissettiği ağrılardır.

Baş ağrısı stres kaynaklı olabilir mi?

Evet. Çocuklarda ve ergenlerde sınav kaygısı veya okul stresi gibi durumlar gerilim tipi baş ağrılarına yol açabilir.

Karın ağrısı için önce hangi doktora gidilmeli?

Önce mutlaka Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları (Pediatri) uzmanına başvurulmalı, organik tıbbi bir sebep bulunamazsa çocuk psikiyatristine geçilmelidir.

Psikosomatik belirtiler uyku bozukluğu yapar mı?

Evet. Bedensel ağrılar ve içsel kaygı çocuğun uykuya dalmasını güçleştirebilir.

Ergenlerde psikosomatik belirtiler nasıldır?

Ergenlerde kronik yorgunluk, yaygın kas ağrıları, baş dönmesi ve sindirim şikayetleri öne çıkar.

Ağrısı olan çocuğa ebeveyn nasıl yaklaşmalı?

Çocuğun ağrısını yok saymamak, “Bir şeyin yok” dememek, şefkatle dinleyip kaygısının üzerine odaklanmak gerekir.

İlgili İçerikler

Kaynaklar 7

Hyams JS ve ark., Roma Vakfı, Gastroenterology. Childhood Functional Gastrointestinal Disorders: Child/Adolescent (Roma IV ölçütleri) (2016)
Fisher E ve ark., Cochrane Database of Systematic Reviews. Psychological therapies for the management of chronic and recurrent pain in children and adolescents (2018)
Rutten JMTM ve ark., Pediatrics. Nonpharmacologic Treatment of Functional Abdominal Pain Disorders: A Systematic Review (2015)
Korterink JJ ve ark., PLOS ONE. Epidemiology of Pediatric Functional Abdominal Pain Disorders: A Meta-Analysis (2015)
Ibeziako P, Bujoreanu S, Current Opinion in Pediatrics. Approach to psychosomatic illness in adolescents (2011)
Malas N, Ortiz-Aguayo R, Giles L, Ibeziako P, Current Psychiatry Reports. Pediatric Somatic Symptom Disorders (2017)
Ani C ve ark., British Journal of Psychiatry. Incidence and 12-month outcome of non-transient childhood conversion disorder in the UK and Ireland (2013)

Çocuklarda ve Ergenlerde Psikosomatik Hastalıkların Belirtileri Nelerdir?