Çocuklarda ve Ergenlerde Psikosomatik Hastalıkların Tedavisi Nasıl Yapılır?

İçindekiler8 bölüm

1. Psikosomatik Hastalıkların Tedavisi Nasıl Yapılır?
2. Bilişsel Davranışçı Terapi (BDT) ve Duygu Düzenleme
3. Aile Eğitimi ve Ebeveyn Tutumlarının Düzenlenmesi
4. Okul İş Birliği ve Öğretmenlerin Rolü
5. Sinir Sistemi Hastalıklarını Andıran Belirtilerde Tedavi
6. Medikal (İlaç) Tedavisi Ne Zaman Gereklidir?
7. Tedavide Başarıyı Etkileyen Faktörler
8. Ne Zaman Bir Uzmana Başvurulmalıdır?

Çocukluk ve ergenlik döneminde yaşanan ve tıbbi tahlillerde kaynağı bulunamayan kronik bedensel ağrılar, hem çocuğu hem de aileyi çaresiz hissettirebilir. Ancak günümüz çocuk ve ergen psikiyatrisi uygulamalarında kanıta dayalı yöntemler sayesinde psikosomatik rahatsızlıklar (somatizasyon) başarıyla tedavi edilebilmektedir. Tedavinin ana hedefi, bedensel ağrıları bastırmak değil; ağrıya yol açan içsel duygusal süreçleri anlamak ve çocuğa sağlıklı duygu ifade becerileri kazandırmaktır.

Psikosomatik Hastalıkların Tedavisi Nasıl Yapılır?

Çocuk ve ergenlerde psikosomatik hastalıkların tedavisi, Bilişsel Davranışçı Terapi (BDT), duygu düzenleme eğitimi, ebeveyn rehberliği, okul iş birliği ve gerektiğinde hekim kontrolünde uygulanan medikal tedavi yaklaşımlarının birleşimiyle bütüncül olarak yürütülür.

Tedavi süreci, çocuk sağlığı uzmanının organik hastalıkları dışlamasının ardından çocuk psikiyatristi yönlendirmesiyle planlanır.

Bilişsel Davranışçı Terapi (BDT) ve Duygu Düzenleme

Psikosomatik şikayetlerin tedavisinde en güçlü bilimsel kanıta sahip terapi yöntemi Bilişsel Davranışçı Terapi’dir (BDT). BDT seanslarında kazandırılan beceriler:

• Zihin-Beden İlişkisini Anlama: Çocuğa, kaygılandığında veya üzüldüğünde bedeninde (örneğin karnında) nelerin yaşandığını psikoeğitim ile anlatmak.
• Bedensel Duyumları Doğru Yorumlama: Bedendeki her krampın tehlikeli bir hastalık olmadığını, stresin doğal bir tepkisi olduğunu öğrenme.
• Duygu İfade Becerileri: Kaygısını “Karnım ağrıyor” yerine “Yarınki sınav beni korkutuyor” şeklinde sözcüklerle anlatabilme yetisi kazanma.
• Gevşeme ve Nefes Egzersizleri: Stres anında yükselen otonom sinir sistemini yatıştıracak derin nefes ve kas gevşetme teknikleri.

Aile Eğitimi ve Ebeveyn Tutumlarının Düzenlenmesi

Ebeveynlerin çocuğun bedensel ağrılarına gösterdiği tepkiler, psikosomatik belirtilerin gidişatında belirleyici role sahiptir. Ebeveyn rehberliğinde öne çıkan ilkeler:

• Ağrıyı Yok Saymamak Ama Odak Noktası da Yapmamak: Çocuğun ağrısını “Numara yapıyorsun” diyerek reddetmemek; ancak tüm gün sadece ağrı hakkında konuşmaktan da kaçınmak.
• Duygulara Odaklanmak: Çocuğa “Karnın nasıl?” yerine “Bugün seni üzen veya kaygılandıran bir şey oldu mu?” diye sormak.
• İkincil Kazançları Sınırlamak: Ağrı anında çocuğun tüm sorumluluklardan (okul, ödev vb.) tamamen muaf tutulmasının hastalığı pekiştirmesini engellemek.
• Şefkatli ve Sakin Duruş: Ebeveynin panik yapmadan çocuğa güvende olduğu hissini vermesi.

Okul İş Birliği ve Öğretmenlerin Rolü

Psikosomatik ağrılar sıklıkla okul ortamında tetiklendiği için öğretmenlerle iletişim kurmak önemlidir. Okulda uygulanabilecek destekler:

• Sınıfta kriz anında çocuğun kısa süreliğine lavaboya gitmesine veya nefes almasına izin verilmesi.
• Çocuğun sık sık eve gönderilmesi yerine sınıfta sakinleşmesinin desteklenmesi.
• Akran zorbalığı veya sınav stresi gibi faktörlerin okul rehberliği ile incelenmesi.

Sinir Sistemi Hastalıklarını Andıran Belirtilerde Tedavi

Güçsüzlük, yürüme güçlüğü, nöbet ya da duyu kaybı gibi işlevsel nörolojik belirtilerde tedavi çoğu zaman ekip çalışmasıyla yürütülür. Çocuk nörolojisi, çocuk ve ergen psikiyatrisi ve gerektiğinde fizyoterapi birlikte çalışır: fizyoterapi kaybedilen işlevlerin adım adım geri kazanılmasına, psikoterapi ise belirtileri tetikleyen stres ve duygusal yüklerin ele alınmasına odaklanır.

Belirtilerin gerçek olduğunun ve düzelebileceğinin çocuğa ve aileye açıkça anlatılması, tedavinin ilk ve en önemli adımlarından biridir.

Medikal (İlaç) Tedavisi Ne Zaman Gereklidir?

Psikosomatik vakalarda ilaç tedavisi ilk seçenek değildir. Ancak bedensel ağrılara eşlik eden şiddetli depresyon, yoğun panik bozukluk veya okul devamlılığını tamamen engelleyen ağır anksiyete durumlarında çocuk psikiyatristi kontrolünde medikal destek planlanabilir.

Tedavide Başarıyı Etkileyen Faktörler

• Bütüncül Yaklaşım: Pediatri, çocuk psikiyatrisi, aile ve okul arasındaki güçlü iletişim.
• Terapiye Düzenli Devam: BDT ve gevşeme egzersizlerinin evde kararlılıkla uygulanması.
• Aile İçi İletişim Dilinin Değişmesi: Evde duyguların özgürce konuşulabildiği ortamın sağlanması.

Ne Zaman Bir Uzmana Başvurulmalıdır?

Tıbbi testlerde organik neden bulunamadığı halde çocuğunuzun karın ağrıları, baş ağrıları veya bulantısı devam ediyorsa, okula gitmekte zorlanıyorsa çocuk ve ergen psikiyatristi değerlendirmesi önerilir.

Sık Sorulan Sorular

Psikosomatik hastalık tedavisinde hangi terapi yöntemi kullanılır?

En güçlü bilimsel kanıta sahip yöntem Bilişsel Davranışçı Terapi’dir (BDT). BDT ile çocuğa zihin-beden ilişkisi ve duygu ifade becerileri öğretilir.

Psikosomatik ağrılarda ilaç gerekli midir?

Hayır. Şiddetli anksiyete veya depresyon eşlik etmiyorsa ilk tercih terapi ve ebeveyn rehberliğidir.

Çocuğum karnı ağrıdığında okula gitmeli mi?

Tıbbi testlerde ağrıyı açıklayan bir sorun saptanmadıysa çocuğu evde tutmak ağrıyı pekiştirebilir. Hekim önerisiyle okula devamı desteklenmelidir.

Gevşeme egzersizleri psikosomatik ağrıyı azaltır mı?

Evet. Derin nefes ve kas gevşetme egzersizleri otonom sinir sistemini yatıştırarak bedensel ağrıları azaltabilir.

Psikosomatik hastalığın tedavisi ne kadar sürer?

Düzenli BDT seansları ve ebeveyn tutum değişikliği ile genellikle birkaç ay içinde ağrılarda belirgin gerileme olur.

Ailenin tedaviye katılımı neden önemlidir?

Evde çocuğun ağrısına gösterilen tepkiler hastalığın gidişatını etkiler. Ebeveyn rehberliği tedavinin temelidir.

Oyun terapisi küçük çocuklarda etkili midir?

Evet. Okul öncesi dönemde duyguların dışavurumu için BDT ilkeleri oyun terapisiyle harmanlanabilir.

Psikosomatik hastalıklar tamamen iyileşir mi?

Çocukların büyük bölümünde evet. Kaygıyla baş etme ve duygu ifade becerileri geliştikçe bedensel yakınmalar belirgin biçimde azalır ve çoğu zaman kaybolur; stresli dönemlerde hafif yakınmalar zaman zaman yeniden görülebilir.

İlgili İçerikler

• Çocuklarda ve Ergenlerde Psikosomatik Hastalıklar Nedir?
• Çocuklarda ve Ergenlerde Psikosomatik Hastalıkların Nedenleri Nelerdir?
• Çocuklarda ve Ergenlerde Psikosomatik Hastalıkların Belirtileri Nelerdir?
• Çocuklarda ve Ergenlerde Psikosomatik Hastalıkların Tanısı Nasıl Konulur?
• Çocuklarda ve Ergenlerde Psikosomatik Hastalıklar Tedavi Edilmezse Ne Olur?
• Çocuklarda ve Ergenlerde Psikosomatik Hastalıkların Tedavisi Ne Zaman Sona Erer?
• Obsesif Kompulsif Bozukluk (OKB) Nedir?
• Çocuklarda Depresyon Nedir?

Kaynaklar 7

1. Hyams JS ve ark., Roma Vakfı, Gastroenterology. Childhood Functional Gastrointestinal Disorders: Child/Adolescent (Roma IV ölçütleri) (2016)
2. Fisher E ve ark., Cochrane Database of Systematic Reviews. Psychological therapies for the management of chronic and recurrent pain in children and adolescents (2018)
3. Rutten JMTM ve ark., Pediatrics. Nonpharmacologic Treatment of Functional Abdominal Pain Disorders: A Systematic Review (2015)
4. Korterink JJ ve ark., PLOS ONE. Epidemiology of Pediatric Functional Abdominal Pain Disorders: A Meta-Analysis (2015)
5. Ibeziako P, Bujoreanu S, Current Opinion in Pediatrics. Approach to psychosomatic illness in adolescents (2011)
6. Malas N, Ortiz-Aguayo R, Giles L, Ibeziako P, Current Psychiatry Reports. Pediatric Somatic Symptom Disorders (2017)
7. Ani C ve ark., British Journal of Psychiatry. Incidence and 12-month outcome of non-transient childhood conversion disorder in the UK and Ireland (2013)