Çocuk ve Ergenlerde Psikosomatik Hastalık Tanısı

İçindekiler7 bölüm

Psikosomatik Hastalıkların Tanısı Nasıl Konulur?
Tanı Sürecinin 1. Adımı: Organik Nedenlerin Ekarte Edilmesi
Tanı Sürecinin 2. Adımı: Çocuk Psikiyatrisi Klinik Değerlendirmesi
DSM-5-TR Tanı Ölçütleri (Somatik Belirti Bozukluğu)
Okul ve Ebeveyn Bildirimlerinin Önemi
Ayırıcı Tanı: Hangi Durumlarla Karıştırılabilir?
Ne Zaman Bir Uzmana Başvurulmalıdır?

Çocuk ve ergenlerde geçmeyen karın ağrıları, baş ağrıları ve bulantı gibi bedensel şikayetler yaşandığında ebeveynlerin ilk başvurduğu yer haklı olarak çocuk doktorlarıdır. Tahlillerde durumu açıklayabilecek bir sorun saptanmaması ve belirgin bir organ hasarının bulunmaması durumunda psikosomatik hastalıklar gündeme gelir. Tanı süreci, önce bedensel hastalıkların ekarte edilmesini (dışlanmasını), ardından çocuk psikiyatrisi tarafından yürütülen bütüncül değerlendirmeyi gerektiren multidisipliner bir süreçtir.

Psikosomatik Hastalıkların Tanısı Nasıl Konulur?

Çocuklarda ve ergenlerde psikosomatik hastalıkların tanısı, Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları (Pediatri) uzmanı tarafından yapılan fiziksel muayeneler ile organik biyolojik hastalıkların ekarte edilmesi sonrasında, Çocuk ve Ergen Psikiyatristi tarafından gerçekleştirilen klinik görüşme ve ruhsal muayene ile konulur.

Tanı sürecinde temel amaç, çocuğun bedensel şikayetlerinin altında yatan duygusal ve psikolojik tetikleyicileri ortaya çıkarmaktır.

Tanı Sürecinin 1. Adımı: Organik Nedenlerin Ekarte Edilmesi

Psikosomatik bir tanı koymadan önce yapılması gereken ilk ve en önemli tıbbi kural, bedensel şikayete yol açabilecek herhangi bir biyolojik rahatsızlığın bulunmadığından emin olmaktır. Pediatrik muayene adımları:

Detaylı Fiziki Muayene ve Laboratuvar Tahlilleri: Kan, idrar, biyokimya ve gerekli görüldüğünde görüntüleme tetkiklerinin yapılması.
Organik Hastalıkların Elenmesi: Enflamatuar bağırsak hastalıkları, alerjiler, enfeksiyonlar veya nörolojik durumların dışlanması.
Nörolojik Belirtilerde Çocuk Nörolojisi Değerlendirmesi: Kol ya da bacakta güçsüzlük, nöbet, bayılma, görme ya da his kaybı gibi belirtilerde çocuk nörolojisi muayenesi ve gerekli görülen tetkikler (EEG, görüntüleme vb.).
Fiziksel Bulgular ile Şikayetin Uyumsuzluğu: Tetkiklerde yakınmayı açıklayan bir sorun saptanmamasına rağmen çocuğun şikayetinin devam etmesi.

Tanı Sürecinin 2. Adımı: Çocuk Psikiyatrisi Klinik Değerlendirmesi

Organik bir tıbbi sebep bulunamadığında çocuk ve ergen psikiyatristi devreye girer. Hekim, çocuk ve aile ile güven verici bir ortamda görüşme gerçekleştirir. Klinik değerlendirme aşamaları:

Aile Öyküsü ve Gelişimsel Öykü: Çocuğun doğumundan itibaren mizacı, aile içi ilişkiler, kayıplar, ebeveyn tutumları ve stresi ifade ediş biçimi dinlenir.
Çocuk veya Ergen ile Birebir Görüşme: Çocuğun duygusal dünyası, okul ve arkadaş kaygıları, ağrıyı ne zaman ve hangi durumlarda hissettiği değerlendirilir.
Ağrı Günlüğü ve Zaman Çizelgesi: Bedensel şikayetlerin okul günleri, sınavlar veya pazar akşamları gibi stresli anlarla örtüşüp örtüşmediği incelenir.

DSM-5-TR Tanı Ölçütleri (Somatik Belirti Bozukluğu)

Çocuk ve ergen psikiyatrisinde psikosomatik tablolar değerlendirilirken DSM-5-TR tanı ölçütleri esas alınır. DSM-5-TR doğrultusunda bakılan kriterler:

Bedensel Belirtilerin Varlığı: Çocuğu rahatsız eden veya günlük yaşamını bozan bir ya da daha fazla bedensel semptom (ağrı, bulantı vb.).
Aşırı Düşünce, Kaygı ve Zaman Harcama: Çocuğun bedensel belirtilerin ciddiyetiyle orantısız derecede aşırı kaygı duyması ve zamanının büyük bölümünü ağrıya ayırması.
Belirtilerin Sürekliliği: Bedensel şikayetlerin tek bir anla sınırlı kalmayıp en az 6 ay boyunca değişken şekillerde devam etmesi.

Kol ya da bacakta güçsüzlük, nöbet veya duyu kaybı gibi nörolojik belirtilerin öne çıktığı tablolar ise DSM-5-TR’de ayrı bir başlık olan işlevsel nörolojik belirti bozukluğu (konversiyon bozukluğu) altında değerlendirilir. Bu tanıda belirtilerin bilinen nörolojik hastalıklarla uyumsuz olduğunun muayene bulgularıyla gösterilmesi esastır; belirli bir süre koşulu aranmaz.

Okul ve Ebeveyn Bildirimlerinin Önemi

Çocuklar duygusal sıkıntılarını saklayabilirler ancak davranışsal olarak öğretmenlerine ve ailelerine ipuçları verirler. Öğretmen ve ebeveyn geri bildirimlerinde bakılan noktalar:

Ağrının okul saatlerinde veya ders başarısı stresinde artıp artmadığı.
Çocuğun ağrı gerekçesiyle okul revirine gitme veya eve dönme sıklığı.
Hafta sonları ve tatil günlerinde ağrı şikayetinin kendiliğinden azalıp azalmadığı.

Ayırıcı Tanı: Hangi Durumlarla Karıştırılabilir?

Psikosomatik ağrıların tanısında ayırıcı tanı büyük önem taşır. Karıştırılabilecek durumlar:

Taklit veya Rol Yapma: Çocuk bilerek yalan söylemez; psikosomatik ağrıda ağrı gerçektir.
Anksiyete ve Panik Bozukluk: Panik krizlerinde aniden gelişen çarpıntı ve nefes darlığı ile karın ağrısının ayırt edilmesi.
Okul Reddi ve Ayrılık Anksiyetesi: Ebeveynden ayrılma korkusunun karın ağrısı ile maskelenmesi.

Ne Zaman Bir Uzmana Başvurulmalıdır?

Çocuk doktorunuz tetkiklerde bir sorun saptanmadığını belirttiği halde çocuğunuzun karın ağrısı, baş ağrısı gibi belirtilerden biri devam ediyorsa, bu sorun nedeniyle okula gidemiyorsa çocuk ve ergen psikiyatristi değerlendirmesi önerilir.

Sık Sorulan Sorular

Psikosomatik hastalıkların tanısı için tahlil yapılır mı?

Çocuk doktoru tarafından ihtiyaç görüldüğü takdirde tahliller yapılır. Tahlillerde yakınmaları açıklayan bir sorun saptanmadığında çocuk psikiyatristi muayenesiyle tanı konulur.

Psikosomatik hastalık tanısını kim koyar?

Organik hastalıklar elendikten sonra psikosomatik değerlendirme ve tanılama Çocuk ve Ergen Psikiyatristi tarafından yapılır.

Çocuğum rol mü yapıyor, nasıl anlaşılır?

Bu hastalıkta çocuk rol yapmaz; psikosomatik ağrılar gerçektir. Uzman değerlendirmesi, ağrının stres ve duygusal etkenlerle ilişkisini ortaya koymaya yardımcı olur.

Tanı sürecinde okuldan bilgi alınır mı?

Evet. Öğretmenin çocuğun dersteki stresi ve ağrı zamanlaması hakkındaki gözlemleri tanıya yardımcı olur.

Psikosomatik ağrı okulla ilişkili midir?

Sıklıkla ilişkilidir ama tek neden değildir. Okul stresi, sınav kaygısı ve akran zorbalığının yanı sıra aile içi gerginlikler, kayıplar ve çocuğun yaşamındaki diğer zorlanmalar da karın ve baş ağrısı şeklinde ortaya çıkabilir.

Tanı süreci ne kadar sürer?

Pediatri tahlillerinin ardından çocuk psikiyatristinin yaptığı ilk klinik görüşmeyle tanı şekillenir. Ancak her zaman kolaylıkla teşhis edilmeyebilir.

Ölçek doldurtulur mu?

Hekim gerekli gördüğünde kaygı ve somatizasyon düzeyini ölçen değerlendirme formlarından yararlanabilir.

Ergenlerde psikosomatik hastalık tanısı nasıl konur?

Ergenle yapılan birebir klinik görüşme ve akademik ya da sosyal stresörlerin analizi ile tanı konulur.

İlgili İçerikler

Kaynaklar 7

Hyams JS ve ark., Roma Vakfı, Gastroenterology. Childhood Functional Gastrointestinal Disorders: Child/Adolescent (Roma IV ölçütleri) (2016)
Fisher E ve ark., Cochrane Database of Systematic Reviews. Psychological therapies for the management of chronic and recurrent pain in children and adolescents (2018)
Rutten JMTM ve ark., Pediatrics. Nonpharmacologic Treatment of Functional Abdominal Pain Disorders: A Systematic Review (2015)
Korterink JJ ve ark., PLOS ONE. Epidemiology of Pediatric Functional Abdominal Pain Disorders: A Meta-Analysis (2015)
Ibeziako P, Bujoreanu S, Current Opinion in Pediatrics. Approach to psychosomatic illness in adolescents (2011)
Malas N, Ortiz-Aguayo R, Giles L, Ibeziako P, Current Psychiatry Reports. Pediatric Somatic Symptom Disorders (2017)
Ani C ve ark., British Journal of Psychiatry. Incidence and 12-month outcome of non-transient childhood conversion disorder in the UK and Ireland (2013)

Çocuklarda ve Ergenlerde Psikosomatik Hastalıkların Tanısı Nasıl Konulur?